انواع هموروئید (بواسیر)؛ داخلی، خارجی، ترومبوزه و گریدهای ۱ تا ۴
هموروئید یا بواسیر به تورم و گشادشدگی عروق و بافت های اطراف قسمت پایینی راست روده و مقعد گفته میشود.
این عارضه انواع مختلفی دارد و محل ایجاد، میزان بیرون زدگی و وجود لخته خون می تواند باعث تفاوت در علائم و شدت آن شود.
به طور کلی، انواع هموروئید بر اساس محل تشکیل به هموروئید داخلی و خارجی تقسیم می شوند و هموروئید خارجی نیز ممکن است در اثر تشکیل لخته به نوع ترومبوزه تبدیل شود.
هموروئید داخلی بر اساس میزان بیرون زدگی از مقعد به چهار گرید تقسیم می شود؛
از گرید ۱ که معمولاً بدون بیرون زدگی است تا گرید ۴ که توده هموروئیدی به طور دائمی خارج از مقعد قرار می گیرد.
شناخت انواع بواسیر و تفاوت آنها به درک بهتر علائم و انتخاب روش مناسب برای تشخیص و درمان کمک میکند.
انواع هموروئید بر اساس محل تشکیل کداماند؟
از نظر محل ایجاد، هموروئید به دو نوع اصلی داخلی و خارجی تقسیم میشود.
تفاوت اصلی این دو نوع در محل تشکیل آنها نسبت به خط دندانه ای کانال مقعد است.
هموروئید داخلی چیست؟
هموروئید داخلی در قسمت داخلی کانال مقعد و بالاتر از خط دندانه ای ایجاد میشود.
این نوع هموروئید در بسیاری از موارد با درد شدید همراه نیست، زیرا این ناحیه گیرنده های درد کمتری دارد.
مهم ترین علامت هموروئید داخلی می تواند خونریزی روشن هنگام دفع مدفوع باشد.
در مراحل پیشرفته تر، بافت هموروئیدی ممکن است هنگام اجابت مزاج از مقعد بیرون بزند.
میزان این بیرونزدگی مبنای اصلی تقسیم هموروئید داخلی به گریدهای ۱ تا ۴ است.
هموروئید خارجی چیست؟
هموروئید خارجی در زیر خط دندانه ای و در زیر پوست اطراف دهانه مقعد تشکیل می شود.
برخلاف نوع داخلی، این قسمت حساسیت بیشتری نسبت به درد دارد؛
بنابراین هموروئید خارجی می تواند با درد، تورم، حساسیت و احساس وجود توده در اطراف مقعد همراه باشد.
هموروئید خارجی همیشه به معنای وجود یک توده بزرگ یا دردناک نیست و شدت علائم آن به وضعیت عروق و بافت اطراف مقعد بستگی دارد.
هموروئید ترومبوزه چیست؟
هموروئید ترومبوزه نوعی هموروئید خارجی است که درون رگ متورم آن لخته خون (ترومبوس) تشکیل می شود.
تجمع لخته باعث ایجاد یک توده سفت و معمولاً دردناک در اطراف مقعد میشود.
درد هموروئید ترومبوزه ممکن است ناگهانی شروع شود و در روزهای ابتدایی شدت زیادی داشته باشد.
وجود یک توده حساس، متورم و گاهی با رنگ آبی یا ارغوانی در اطراف مقعد نیز می تواند با این وضعیت همراه باشد.
ترومبوزه بودن به معنی سرطانی بودن یا الزاماً خطرناک بودن هموروئید نیست، اما درد شدید یا ناگهانی، خونریزی قابل توجه و توده جدید در ناحیه مقعد نیاز به ارزیابی پزشکی دارد؛
زیرا همه توده های مقعدی ناشی از هموروئید نیستند.
تفاوت هموروئید داخلی و خارجی چیست؟
مهم ترین تفاوت انواع هموروئید داخلی و خارجی، محل تشکیل و نوع علائم آن هاست.
| هموروئید خارجی | هموروئید داخلی | ویژگی |
| زیر پوست اطراف مقعد | داخل کانال مقعد | محل تشکیل |
| شایعتر، بهویژه در نوع ترومبوزه | معمولاً کمتر، مگر در شرایط خاص | درد |
| ممکن است وجود داشته باشد | ممکن است هنگام دفع رخ دهد | خونریزی |
| از ابتدا در اطراف مقعد قابل مشاهده یا لمس است | در گریدهای بالاتر ممکن است | بیرون زدگی |
| ممکن است وجود داشته باشد | معمولاً در مراحل اولیه وجود ندارد | توده قابل لمس |
| نوع شایعتر ترومبوز | کمتر مطرح است | ترومبوز |
بنابراین نمی توان تنها بر اساس وجود یا نبود درد، نوع هموروئید را تشخیص داد. برای تشخیص دقیق، محل ضایعه و یافتههای معاینه اهمیت بیشتری دارند.
انواع هموروئید بر اساس گرید چیست؟
گریدبندی برای هموروئید داخلی انجام میشود و بر اساس میزان بیرون زدگی بافت هموروئیدی از مقعد در هنگام دفع تعریف می شود.
هموروئید گرید ۱
در گرید ۱، هموروئید داخل کانال مقعد قرار دارد و از مقعد بیرون نمی زند.
ممکن است فرد هیچ علامت واضحی نداشته باشد یا دچار خونریزی روشن هنگام دفع شود.
این نوع هموروئید معمولاً با معاینه و بررسی داخل کانال مقعد قابل شناسایی است.
هموروئید گرید ۲
در گرید ۲، بافت هموروئیدی هنگام زور زدن یا دفع مدفوع از مقعد بیرون می زند اما پس از پایان دفع، خود به خود به داخل بازمی گردد.
خونریزی، احساس فشار یا ناراحتی هنگام دفع ممکن است در این مرحله وجود داشته باشد.
هموروئید گرید ۳
در گرید ۳، هموروئید هنگام دفع یا زور زدن از مقعد خارج میشود اما برای بازگشت به داخل به کمک دست نیاز دارد.
بیرون زدگی، احساس وجود توده، ناراحتی، ترشح یا خونریزی می تواند بیشتر از گرید های پایین تر باشد.
هموروئید گرید ۴
در گرید ۴، بافت هموروئیدی به طور دائمی بیرون از مقعد قرار دارد و معمولاً با فشار دست نیز به داخل برنمیگردد.
این مرحله پیشرفته ترین گرید هموروئید داخلی است و ممکن است با ناراحتی قابل توجه، التهاب، تحریک پوستی یا خونریزی همراه باشد.
نکته مهم این است که گرید هموروئید داخلی با میزان درد یکسان نیست.
برای مثال، یک هموروئید داخلی گرید ۱ ممکن است خونریزی ایجاد کند اما درد زیادی نداشته باشد، در حالی که یک هموروئید خارجی ترومبوزه می تواند حتی با وجود گریدبندینشدن، درد شدیدی ایجاد کند.
علائم انواع هموروئید چیست؟
علائم هموروئید به نوع، محل تشکیل، وجود لخته و گرید هموروئید داخلی بستگی دارد.
به همین دلیل، همه افراد علائم یکسانی ندارند.
برخی افراد ممکن است تنها هنگام دفع متوجه خونریزی شوند، در حالی که در موارد دیگر، درد، تورم، بیرونزدگی یا احساس وجود توده در اطراف مقعد بیشتر است.
علائم هموروئید داخلی
هموروئید داخلی، به خصوص در گریدهای پایین، ممکن است بدون علامت باشد.
شایع ترین نشانه آن خونریزی روشن هنگام یا بعد از دفع مدفوع است.
خون ممکن است روی دستمال توالت، سطح مدفوع یا داخل کاسه توالت دیده شود.
با پیشرفت گرید، علائم دیگری مانند موارد زیر ممکن است ایجاد شوند:
- بیرونزدگی بافت از مقعد هنگام دفع
- احساس فشار یا ناراحتی در ناحیه مقعد
- احساس تخلیه ناکامل روده
- ترشح مخاطی
- تحریک و خارش اطراف مقعد
در گریدهای ۳ و ۴، بیرونزدگی هموروئید معمولاً محسوستر است و ممکن است بیمار برای بازگرداندن بافت بیرونزده به داخل، نیاز به کمک دست داشته باشد.
علائم هموروئید خارجی
هموروئید خارجی بیشتر با علائم موضعی در اطراف دهانه مقعد مشخص می شود.
درد، تورم، حساسیت و احساس وجود توده از علائم شایع آن هستند.
درد معمولاً زمانی بیشتر میشود که ناحیه دچار التهاب یا تحریک شده باشد.
اگر داخل هموروئید خارجی لخته خون تشکیل شود، علائم میتوانند ناگهانی و شدیدتر ظاهر شوند.
علائم هموروئید ترومبوزه
هموروئید خارجی ترومبوزه معمولاً با شروع ناگهانی درد و ایجاد توده سفت و حساس در اطراف مقعد همراه است.
تغییر رنگ توده به آبی یا ارغوانی نیز ممکن است مشاهده شود.
شدت درد لزوماً نشان دهنده خطرناک تر بودن بیماری نیست؛
با این حال، درد شدید یا ناگهانی باید توسط پزشک بررسی شود تا علت آن مشخص شود
نوع و درجه هموروئید چگونه تشخیص داده می شود؟
تشخیص انواع هموروئید فقط بر اساس علائمی مانند درد یا خونریزی امکان پذیر نیست.
پزشک ابتدا درباره علائم، زمان شروع آنها، الگوی دفع و سابقه بیماری سؤال می کند و سپس ناحیه مقعد و رکتوم را معاینه میکند.
در صورت نیاز، ممکن است از روشهای زیر استفاده شود:
معاینه ظاهری
هموروئید خارجی، تورم، توده یا تغییرات پوستی اطراف مقعد ممکن است با معاینه مستقیم قابل مشاهده باشد.
این بررسی برای ارزیابی توده های دردناک یا مشکوک نیز اهمیت دارد.
معاینه انگشتی رکتوم
در این روش، پزشک با استفاده از دستکش و روان کننده، قسمت پایینی رکتوم و کانال مقعد را بررسی می کند.
این معاینه می تواند به شناسایی برخی توده ها یا مشکلات دیگر کمک کند.
آنوسکوپی
آنوسکوپی با استفاده از یک وسیله باریک و مخصوص برای مشاهده داخل کانال مقعد انجام میشود و می تواند در بررسی هموروئید داخلی کاربرد داشته باشد.
در برخی افراد، به خصوص در صورت وجود خونریزی مقعدی، پزشک ممکن است بررسی های بیشتری را برای سایر علل خونریزی توصیه کند.
بنابراین نباید هر نوع خونریزی از مقعد را بدون ارزیابی پزشکی به هموروئید نسبت داد.
آیا نوع و درجه هموروئید بر روش درمان تأثیر دارد؟
بله. نوع، گرید، شدت علائم و وضعیت عمومی فرد در انتخاب روش درمان نقش دارند.
هموروئید داخلی گرید های پایین ممکن است ابتدا با اصلاح عادات دفع، افزایش فیبر غذایی، مصرف مایعات کافی و کاهش زور زدن کنترل شود.
اگر علائم ادامه پیدا کند یا بیماری شدت بیشتری داشته باشد، پزشک ممکن است روش های درمانی دیگری را پیشنهاد کند.
در گرید های بالاتر هموروئید داخلی، به خصوص زمانی که بیرون زدگی قابل توجه وجود دارد، نوع درمان ممکن است با گریدهای پایین متفاوت باشد.
هموروئید خارجی نیز بر اساس شدت درد، التهاب، وجود یا نبود ترومبوز و مدت زمان علائم ارزیابی میشود.
بنابراین گرید بالاتر لزوماً به معنی نیاز قطعی به جراحی نیست و تصمیم درمانی باید پس از معاینه و بر اساس شرایط هر فرد گرفته شود.
کدام نوع هموروئید خطرناک تر است؟
به طور کلی، نمی توان یک نوع هموروئید را به عنوان «خطرناک ترین نوع» معرفی کرد.
هموروئید داخلی، خارجی و ترومبوزه هرکدام ویژگی ها و عوارض احتمالی متفاوتی دارند.
هموروئید خارجی ترومبوزه ممکن است درد بسیار شدیدی ایجاد کند، اما درد شدید به تنهایی به معنی خطرناک تر بودن بیماری نیست.
از طرف دیگر، هموروئید داخلی گریدهای ۳ و ۴ ممکن است بیرون زدگی قابل توجه داشته باشند و علائم مداوم تری ایجاد کنند.
نکته مهم تر این است که خونریزی مقعدی همیشه نباید به هموروئید نسبت داده شود.
بیماریهای دیگری نیز می توانند باعث خونریزی، تغییر اجابت مزاج یا درد ناحیه مقعد شوند.
بنابراین در صورت خونریزی مکرر، شدید یا همراه با علائم غیرمعمول، تشخیص پزشکی اهمیت دارد.
چه زمانی برای هموروئید باید به پزشک مراجعه کرد؟
در صورت مشاهده خونریزی مقعدی، ایجاد توده جدید، درد شدید یا مداوم و تغییر قابل توجه در علائم دفع، بهتر است برای تشخیص دقیق به پزشک مراجعه کنید.
مراجعه پزشکی بهخصوص در شرایط زیر اهمیت بیشتری دارد:
- خونریزی شدید یا تکرارشونده از مقعد
- درد شدید و ناگهانی
- ایجاد توده دردناک یا متورم در اطراف مقعد
- بیرونزدگی مداوم که به داخل برنمیگردد
- سرگیجه، ضعف یا علائم ناشی از خونریزی قابل توجه
- تغییر پایدار در عادات دفع
- مشاهده خون همراه با علائم غیرمعمول یا جدید
اگر برای اولین بار دچار خونریزی مقعدی شده اید نیز بهتر است علت آن مشخص شود؛
زیرا تشخیص هموروئید باید بر اساس علائم و معاینه انجام شود، نه صرفاً ظاهر خونریزی.